Figurinë parahistorike qeramike e një gruaje
Praistorijska keramička figurina žene
Tërhiq për ta rrotulluar · rrotullo për zmadhimTërhiq për ta rrotulluar · dy gishta për zmadhim
ngarkon {mb} MBObjekte që nuk u skanuan, por u rindërtuan: Qyteti i Vjetër si maketë 3D nga të dhëna hapësinore të hapura dhe, nga fotografitë, një anë e ciboriumit të shek. IX (Muzeu Kombëtar në Beograd), pllaka me monogramin IHS në Qytetin e Vjetër, monedha të mbretërve dhe qyteteve ilire, të Ulqinit dhe Shasit mesjetar dhe të perandorisë romake, dhe në fund një përkrenare e tipit ilir si mostër. Rindërtimi nuk është identik me origjinalin: forma, ornamenti dhe përmasat mund të ndryshojnë. Modeli i saktë do të merret me skanimin 3D të origjinalit, ndërsa për qytetin me rilevim me dron ose lidar.
Përshkrimi
Pjesa e sipërme e një figurine femërore në formë pllake prej balte të pjekur, objekti më i vjetër në këtë koleksion. Pjesa e ruajtur është 14,7 cm e lartë, 11,6 cm e gjerë dhe 2,8 cm e trashë; pjesa e poshtme dhe anët janë thyer.1 Në faqe janë dy gjinj në reliev, poshtë tyre një gropëz më e madhe, ndërsa në zgjatimin e rrumbullakët të sipërm („koka“) tri gropëza të cekëta në rresht dhe një mbi to. Në vijën e poshtme të thyerjes duket gjysma e një vrime të vogël të rrumbullakët, të shpuar me kujdes, që interpretohet si simbol seksual femëror.2 Ana tjetër është e rrafshët.4
Figurina është prej balte të pjekur në temperaturë të lartë, me gëlqeror të grimcuar, dhe faqja ishte e lyer me ngjyrë gri-të bardhë. Gjatë inventarizimit u përshkrua si „fragment ene (?)“; vetëm kur u nxor për vitrinë, u vu re se paraqet një grua.1
Ku u gjet
U gjet në vitin 1969 në kështjellën e Qytetit të Vjetër, në një sondë pranë murit iliro-grek (objekti 221), 2,05 m nën pragun e Muzeut; në inventarin e Muzeut u regjistrua më 19 nëntor 1969 me numrin 1449.1 Maja Parović-Pešikan e lidh me shtresën më të thellë parahistorike, të paprekur, menjëherë mbi shkëmb.2 Pavle Mijović paralajmëron se pas vitit 1718 në këtë hapësirë u hodh dhé me rrënoja nga kopshtet përreth, prandaj shtresa nuk është e besueshme, ndërsa Čedomir Marković mendon se figurina ndoshta erdhi me rrënojat nga ndonjë vendbanim parahistorik aty pranë.13 Leksikoni i Arkeologjisë së Malit të Zi shënon se gjetje të tilla i shtynë studiuesit të mendojnë se vetë shkëmbi mund të ketë qenë i banuar që në parahistori.4 Pyetja mbetet e hapur.
Kur u krijua
Analogji të drejtpërdrejta nuk ka. Parović-Pešikan e lidh me monumentet e eneolitit të vonë dhe fillimit të epokës së hershme të bronzit: me idhujt në formë violine të kulturës kikladike Grotta-Pelos, të Anadollit dhe të vendbanimeve Shtoj pranë Shkodrës dhe Maliq në Shqipëri, si dhe me idhujt në formë disku me vrimë qendrore. Ajo përfundon se idhulli i Ulqinit ruan më shumë një traditë të Mesdheut lindor, të njohur nga qeramika e Trojës dhe idhulli prej argjendi nga Amnisos në Kretë, sesa ka lidhje me idhujt e pellgut karpato-danubian.2 Leksikoni i Arkeologjisë e daton përafërsisht në eneolit ose në epokën e hershme të bronzit dhe thekson se ndryshon nga idhujt në formë violine të pellgut të Liqenit të Shkodrës.4
Për çfarë shërbente
Mijović sheh tek ajo një perëndeshë të gjidhënies dhe e quan „Diva Rumina e Ulqinit“, sipas perëndeshës italike të gjidhënies; gropëzat i lexon si sy, hundë dhe gojë të shtypura me gisht. Ai vetë përfundon se figura është „morfologjikisht origjinale“ dhe e lë problemin të hapur.1 Marković e paraqet këtë si një nga mendimet dhe shton se nuk ka elemente që do të ndihmonin të përcaktohej kulti më saktë.3 Prandaj këtu emërtohet në mënyrë përshkruese, jo me emrin e një perëndeshe.
Modeli 3D
Figurina nuk u regjistrua për këtë projekt. Modeli u krijua nga një fotografi e vetme e botuar (© CANU, Leksikoni i Arkeologjisë së Malit të Zi), por, ndryshe nga shumica e modeleve nga fotografitë, është në shkallë: gjerësia, lartësia dhe trashësia ndjekin përmasat e botuara.1 Konturi, ngjyra e faqes dhe renditja e gropëzave vijnë nga fotografia; lartësia e gjinjve dhe thellësia e gropëzave janë vlerësime. Anët dhe pjesa e pasme nuk u fotografuan: pjesa e pasme është e rrafshët, siç përshkruhet, dhe ngjyra e thyerjes u mor nga skaji i fotografisë.
Shënim (4)
- P. Mijović, „Ulcinjski triptih kultne plastike“ (Triptiku i plastikës së kultit të Ulqinit), Glasnik Odjeljenja umjetnosti CANU 14, Podgoricë 1995, 44–55: „Plastika qeramike me figurën e një gruaje u gjet në sondën pranë objektit 221, në thellësinë 2,05 m nga reperi (pragu i Muzeut në Qytetin e Vjetër); është dëmtuar në masë të madhe dhe tani ka përmasat 14,7 × 11,6 / 2,8 cm (Nr. inv. 1449, i 19.XI.1969).“ Përmbledhja angleze e të njëjtit punim jep gërmimin në vitin 1966; këtu mbahet viti nga inventari. ↩
- M. Parović-Pešikan, „Antropomorfna plastika iz Ulcinja“ (Plastika antropomorfe nga Ulqini), Glasnik Odjeljenja umjetnosti CANU 16, Podgoricë 1997, 5–15: pjesa e ruajtur është rreth 14 cm e lartë dhe trashësia rritet dukshëm teposhtë; në vijën e poshtme të thyerjes „një vrimë e vogël e rrumbullakët, e shpuar me kujdes“; gjetur në horizontin më të thellë, „menjëherë mbi shkëmbinj dhe midis tyre“. Fig. 1 (fotografi) dhe fig. 2, 1 (vizatim). ↩
- Č. Marković, „Kultni predmeti i simboli iz praistorije Crne Gore“ (Objekte dhe simbole kulti nga parahistoria e Malit të Zi), Arhivski zapisi 1/2014, 9–33, këtu 23–25: figurina „ndoshta erdhi me rrënojat e sjella nga ndonjë vendbanim parahistorik aty pranë, që u përdorën për mbushjen dhe rrafshimin e disa pjesëve të kështjellës“. ↩
- CANU, Leksikoni i Arkeologjisë së Malit të Zi, zëri „Ulqini“: „Objekti është i rrafshët nga njëra anë, ndërsa nga tjetra ka disa gropëza të renditura kryq dhe dalje që konsiderohen gjinj“; mbishkrimi i fotografisë: „Figurinë qeramike, eneolit / epoka e hershme e bronzit, Muzeu Vendor i Ulqinit“. ↩
Vizatimi teknik
Hap PDF (A3) ↓Tabela nga dokumentacioni
Tekstet, matjet dhe rindërtimet në këtë faqe janë analizë e realizuesit të projektit (3DExperts) dhe nuk përfaqësojnë qëndrimin e IP Qendra për Kulturë Ulqin, Muzeut të Ulqinit apo Organizatës Turistike të Ulqinit. Gjetjet dhe interpretimet duhet t’i konfirmojnë institucionet kompetente dhe specialistët që merren me këto kërkime.
Literatura dhe burimet (5)
- P. Mijović, Ulcinjski triptih kultne plastike, Glasnik Odjeljenja umjetnosti CANU 14, 1995 — canupub.me/dln2
- M. Parović-Pešikan, Antropomorfna plastika iz Ulcinja, Glasnik Odjeljenja umjetnosti CANU 16, 1997 — canupub.me/en1u
- Č. Marković, Kultni predmeti i simboli iz praistorije Crne Gore, Arhivski zapisi 1/2014 — dacg.me/wp-content/uploads/2019/04/Arhivski-broj-1-za-2014.pdf
- CANU, Leksikon arheologije Crne Gore, odrednica „Ulcinj“ — leks.canu.ac.me/web/arhcg.php?OID=7115
- CANU, Leksikon arheologije Crne Gore, fotografija figurine — leks.canu.ac.me/web/Slike/Fig-ARHCG-7115-8173.jpg
